Şarj İşletmeciliğinde B2B Sözleşmelerin Şirket Değerlemesine Olan Etkisi
Yayım tarihi: 5 Aralık 2023 · Yazar:Av. İsmail İlker Türkgüler
Bir şarj ağı şirketini satın almak isteyen yatırımcı için ilk bakılması gereken rakam, istasyon sayısı değildir. O istasyonları ayakta tutan sözleşmelerin süresi, devredilebilirliği ve hukuki sağlamlığıdır. Şarj ağı işletmeci lisansının kendisi hiçbir surette devredilemediği için, bir M&A işleminde gerçekte el değiştiren şey lisans değil, şirketin payları ve o şirketin tarafı olduğu B2B sözleşmelerdir. Değerleme bu sözleşmelerin kalitesine göre yükselir veya düşer.
Neden pay devri: lisans devredilemez
Şarj Hizmeti Yönetmeliği'nin 4 üncü maddesinin ikinci fıkrası açıktır: “Lisans hiçbir surette devredilemez.” Bu kuralın yalnızca iki istisnası vardır: Türk Ticaret Kanunu uyarınca Kurul onaylı birleşme veya bölünme yoluyla devir, ve sınırlı/gayri kabili rücu proje finansmanı sağlayan bankaların gerekçeli talebiyle önerecekleri bir tüzel kişiye devir.
Bu, M&A yapısını baştan belirler: bir şarj ağı şirketini “satın almak” isteyen yatırımcı, lisansı doğrudan devralamaz; şirketin paylarını devralır (share deal). Lisans, hedef şirkette olduğu gibi kalır; el değiştiren şirketin ortaklık yapısıdır. Bu nedenle durum tespiti (due diligence),lisansın geçerliliğinden çok, şirketin B2B ilişkilerinin sağlamlığına odaklanmalıdır.
Yer sağlayıcı sözleşmeleri: değerlemenin gerçek taşıyıcısı
Bir şarj ağı şirketinin “50 istasyonluk ağı” sahip olduğu mülkler değil, genellikle yer sağlayıcılarla (AVM, akaryakıt istasyonu, otopark) yaptığı sözleşmelerdir. Durum tespitinde şu sorular değerlemeyi doğrudan etkiler:
- Kalan süre ne kadar? Süresi bir-iki yıl içinde dolacak sözleşmelerle kurulu bir ağın değeri, on yıllık sözleşmelerle kurulu bir ağdan çok farklıdır.
- Devir/kontrol değişikliği şartı var mı? Yer sağlayıcı sözleşmesinde, şirketin ortaklık yapısı değiştiğinde (pay devri yapıldığında) yer sağlayıcıya fesih hakkı tanıyan bir “change of control” şartı bulunabilir. Bu şart varsa, işlem kapanışıyla birlikte kritik sözleşmelerin bir kısmı risk altına girebilir.
- Münhasırlık süresi ne kadar ve rekabet hukukuna uygun mu? Beş yılı aşan veya süresiz münhasırlık şartları, otomatik grup muafiyetinden yararlanamaz (bu konuyu Yer Sağlayıcı Sözleşmelerindeki Münhasırlık Şartı yazımızda ele almıştık). Böyle bir şart taşıyan sözleşmeler, alıcı için hem hukuki risk hem de müzakere kozu anlamına gelir.
Sertifika ilişkileri: “sahip olunan” ile “işletilen” ayrımı
Şarj Hizmeti Yönetmeliği'nin 20 nci maddesi, şarj ağı işletmecisinin üçüncü kişilere sertifika vererek onların kendi şarj ağına bağlı istasyon kurmasına ve işletmesine izin verebileceğini düzenler. Bu, değerleme açısından kritik bir ayrımı gündeme getirir: hedef şirketin doğrudan işlettiği istasyonlarla, yalnızca sertifika verdiği ve üçüncü kişilerin işlettiği istasyonlar aynı ekonomik değeri taşımaz.
Sertifika ile bağlı istasyonlarda gelir paylaşımı, işletmecinin kendi kontrolündeki istasyonlara göre daha düşük ve öngörülemez olabilir; ayrıca sertifika sahibi üçüncü kişinin sözleşmeyi feshetmesi hâlinde ağdan çıkacak istasyon sayısı, hedef şirketin ibraz ettiği “toplam istasyon sayısı” rakamını yanıltıcı hâle getirebilir. Durum tespiti raporunda bu iki kategori mutlaka ayrıştırılmalıdır.
Sadakat sözleşmeleri: müşteri tabanının gerçek değeri
29 uncu madde kapsamındaki sadakat sözleşmeleri, şirketin kullanıcı tabanının ne kadar “yapışkan” olduğunu gösterir. Ancak sadakat sözleşmesi sayısı tek başına yeterli bir gösterge değildir; aktif kullanım oranı, sözleşmelerin devrini düzenleyen hükümler ve kişisel veri işleme rızalarının yeni pay sahibine devredilebilirliği (KVKK uyumu) ayrıca incelenmelidir. Sözleşmeler devredilebilir nitelikte değilse veya kullanıcı onayı şirketin belirli bir ortaklık yapısına özgülenmişse, pay devri sonrası müşteri tabanının hukuki olarak “taşınıp taşınmadığı” tartışmalı hâle gelebilir.
Pay devrinin kendisi de bir yükümlülük doğurur
Sözleşmelerin ötesinde, pay devrinin kendisi Kuruma karşı bir bildirim yükümlülüğü doğurur. Yönetmeliğin 16 ncı maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, lisans sahibi tüzel kişinin ortaklık yapısında doğrudan pay değişikliği olması hâlinde, değişikliğin Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi'nde yayımlanmasından itibaren en geç altı ay içinde Kuruma bildirilmesi gerekir.
Dikkat edilmesi gereken nokta şudur: bu bir ön izin değil, işlem sonrası bir bildirim yükümlülüğüdür. Bu, işlem yapısı bakımından önemlidir — kapanışın EPDK onayına bağlı bir askıya alıcı şart (suspensive condition) olarak kurgulanması zorunlu değildir; bildirim kapanıştan sonra yapılabilir. Yine de sözleşmede bu yükümlülüğün kim tarafından ve ne zaman yerine getirileceği açıkça düzenlenmelidir.
Kimi, nasıl etkiliyor
Alıcı/yatırımcı için: Durum tespiti, istasyon sayısından çok yer sağlayıcı sözleşmelerinin kalan süresine, devir şartlarına ve münhasırlık risklerine odaklanmalıdır. Sertifikayla bağlı istasyonlar ayrı değerlendirilmeli, sadakat sözleşmelerinin devredilebilirliği KVKK açısından teyit edilmelidir.
Satıcı/hedef şirket için: Değerlemeyi yükseltmek isteyen bir şirket, yer sağlayıcı sözleşmelerini erken yenileyerek kalan süreyi uzatmalı, münhasırlık şartlarını rekabet hukukuna uygun hâle getirmeli ve sertifikayla işletilen istasyonlarla doğrudan işletilenleri şeffaf biçimde ayrıştırmalıdır.
Her iki taraf için: Pay devri bildirim yükümlülüğünün süresi ve tarafı, hisse alım sözleşmesinde (SPA) açıkça düzenlenmelidir.
Sıkça sorulan sorular
Bir şarj ağı şirketi satın alınırken lisans da devredilir mi?
Hayır. Lisans hiçbir surette devredilemez; yalnızca Kurul onaylı birleşme/bölünme veya proje finansmanı kapsamındaki istisnai hâllerde lisans sahibi değişebilir. Olağan bir satın almada işlem, hedef şirketin paylarının devri şeklinde yapılır.
Sertifikayla işletilen istasyonlar, şirketin doğrudan sahip olduğu istasyonlarla aynı değeri taşır mı?
Genellikle hayır. Sertifikalı istasyonlarda gelir paylaşımı ve kontrol düzeyi farklıdır; durum tespitinde bu iki kategori ayrı değerlendirilmelidir.
Pay devri EPDK onayına tabi midir?
Şarj Hizmeti Yönetmeliği, doğrudan pay değişikliğini bir ön izin şartına değil, değişiklikten itibaren altı ay içinde yapılacak bir bildirim yükümlülüğüne bağlar.
Kaynaklar
- Şarj Hizmeti Yönetmeliği — Resmî Gazete, 2 Nisan 2022, Sayı: 31797. m. 4/2 (lisans devredilemezliği),m. 16/3 (pay değişikliği bildirimi),m. 20 (sertifika),m. 29 (sadakat sözleşmesi).
- Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği (2002/2),m. 5/a.
Şirket birleşme ve devralmaları, hisse alım sözleşmeleri ve hukuki durum tespiti konusunda danışmanlık için Ticaret ve Şirketler Hukuku ve Proje Finansmanı sayfalarımızı inceleyebilirsiniz.
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; somut bir olaya ilişkin hukuki görüş oluşturmaz. Değerlendirme için büroyla iletişime geçilmesi gerekir.
